Wat is Zen?
Het is inherent aan zen dat het zich onttrekt aan elke
definitie.
Spreken of schrijven over zen is nog lang geen zen. Zen moet je
doen. Het is de praktijk van zenbeoefening die geleidelijk aan
helder maakt waar het bij zen om draait. Toch hoeven we zen niet op
te tuigen met een aureool van verheven en ongrijpbare oosterse
mystiek.
Zen gaat over het aardse en praktische zoals zich dat zuiver en
direct aan ons voordoet. Zen wijst heel eenvoudig en realistisch op
de naakte feiten, hier en nu. Vlak voor onze eigen voeten, vlak
voor onze neus, van moment tot moment.
Hoe nabij de feitelijke werkelijkheid echter ook is, toch
ontgaat ze ons maar al te vaak. Waarom? Omdat onze waarneming roet
in het eten gooit. Onze blik blijkt danig vertroebeld. Geen wonder,
want er zit ons heel wat in de weg: overtuigingen, bedoelingen en
bijbedoelingen, angsten, condi-tioneringen, onverwerkte ervaringen
en ander geestelijk ongemak. Welbeschouwd zitten we dus in feite
onszelf in de weg.
We creëren zo ons eigen lijden. Precies om die reden slijpt en
polijst zenbeoefening en in het bijzonder zenmeditatie onze geest.
Zo ontdoen we ons van de geijkte hokjes, opvattingen,
voor-onderstellingen en vooroordelen.
Na langdurig, toegewijd en veelvuldig oefenen weten we ons
verbonden met iedereen en alles om ons heen. Het gaat bij zen
steeds om een onmiddellijke ervaring van deze eenheid en
verbondenheid in het leven van alledag. Een ervaring die in al haar
eenvoud bevrijdend werkt, diep inzicht geeft en heilzaam is voor
onszelf en onze omgeving.
Wat is zen? De monnik Bodhidharma, die zen van India naar China
bracht, kreeg bij een audiëntie een vraag van de keizer
voorgeschoteld: ‘Wat is de hoogste waarheid van de heilige
leer?’ Bodhidharma antwoordde: ‘Oneindige ruimte, niets
heiligs.’
Deze vraag is door de eeuwen heen talloze keren gesteld en er
zijn heel wat beroemde antwoorden bewaard gebleven. Andere meesters
wezen als antwoord naar de hemel of staken een vinger op of
stootten een schreeuw uit. In geen van deze reacties wordt het
antwoord gegeven. Zen is niet in woorden te vinden, het wordt
slechts in het heldere, aandachtig geleefde moment ervaren. Het
volledig geleefde nu is zen. Alles wat er over zen is en wordt
gezegd is slechts een wegwijzer die de juiste richting aangeeft. De
weg gaan moeten we zelf doen.
Zen heeft zich ontwikkeld via en in de schoot van het
Boeddhisme. De kern echter van zijn bood-schap is universeel: het
eenheidsbesef dat de basis vormt van alle zelfkennis en uitstijgt
boven alle verschillen en afgescheidenheid.
Zen is geen filosofie en biedt geen theorie, het kent geen
dogma’s of ideologie. Zen richt zich rechtstreeks tot het
hart van de mens. Het zenpad bewandelen betekent dat we ons heel en
al overgeven aan de ervaring van de innerlijke en uiterlijke
wereld.
Wanneer we een prachtige foto zien is dat de foto van zen.
Als de geur van de rozen zich in onze woonkamer verspreid is dat
de geur van zen.
Als muziek de kamer vult en ons wezen doordringt dan is dat de
melodie van zen.
Als we een tas hete, sterke koffie drinken dan is dat de smaak
van zen.
Als we de zonsondergang bewonderen en wegsmelten in de
schoonheid van dit wonder, dan is dat zen.
Als we ’s avonds rond de open haard zitten en gefascineerd
staren naar het eindeloze spel van de vlammen en de opgloeiende
assen, dan is dat zen.
Zoals reeds gezegd: essentieel op de weg van zen is de
beoefening van zazen het zittend mediteren. Dit waar maken binnen
je dagelijks persoonlijk bestaan kan uitgroeien tot een ware
innerlijke revolutie. Het is je wortels terugvinden en tot de
essentie van je leven doordringen.
Wanneer je zazen beoefent, ligt de ervaring van je lichaam en
geest aan de basis van de waarden die het leven zin geven. Enkel
wat we werkelijk, ten diepste, hebben ervaren zal ons en ons leven
veranderen als we ons werktuig ‘aandacht’ goed hebben
leren gebruiken.
Zazen is de beleving van eenheid voor elke dualiteit. Het is
niet mogelijk om erover te spreken want taal verdeelt, daarom kan
de meester of leraar enkel steeds opnieuw met de vinger naar het
antwoord wijzen.
